Keuze rechtsvorm van de onderneming

Voor het uitoefenen van een onderneming moet gebruik worden gemaakt van een bepaalde rechtsvorm. De rechtsvorm die u voor uw onderneming kiest is bepalend voor zaken als aansprakelijkheid en fiscale behandeling. Een goede ondernemingsvorm is belangrijk genoeg om bij de bepaling ervan een onafhankelijk deskundig advies van bijvoorbeeld een accountant, advocaat of notaris in te winnen. De onderneming dient als het ware in het juiste juridische jasje te zitten.

U hebt de keuze tussen een aantal rechtsvormen. Er zijn rechtsvormen met rechtspersoonlijkheid en rechtsvormen zonder rechtspersoonlijkheid. Dit onderscheid is heel belangrijk bij de kwestie van de aansprakelijkheid voor de schulden van de onderneming.

Bij rechtsvormen zonder rechtspersoonlijkheid, zoals de eenmanszaak, de vennootschap onder firma, de maatschap en de commanditaire vennootschap bent u met uw gehele vermogen aansprakelijk voor de eventuele schulden van de onderneming. Er is geen scheiding mogelijk tussen het vermogen van uw onderneming en het vermogen van u privé. Bij rechtsvormen met rechtspersoonlijkheid, zoals de besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid (de BV) of de naamloze vennootschap (de NV) gaat uw aansprakelijkheid in beginsel niet verder dan het bedrag dat u in de onderneming heeft geïnvesteerd. U kunt dus niet meer geld verliezen dan u in de onderneming hebt gestoken. Er staat `in beginsel' want voor schade ontstaan door wanbeleid als bestuurder van een BV of NV kunt u wél persoonlijk aansprakelijk gesteld worden.

De eenmanszaak

Een eenmanszaak is een bedrijf waarvan een persoon eigenaar is. Een belangrijk kenmerk van de eenmanszaak is dat er juridisch geen onderscheid bestaat tussen privé en zakelijk vermogen. Voor verplichtingen ontstaan uit transacties die u als ondernemer in de eenmanszaak sluit (bijvoorbeeld koop en verkoop, huur en verhuur, lease, arbeidscontracten) bent u met uw gehele (privé en zakelijk) vermogen aansprakelijk.

In dit verband is van belang of u in algehele gemeenschap van goederen of op huwelijkse voorwaarden gehuwd bent. In het eerste geval hebt u met uw partner een gezamenlijk vermogen en vallen alle bezittingen van uw echtgenoot of echtgenote onder de aansprakelijkheid. Door het opstellen van huwelijkse voorwaarden voor of tijdens het huwelijk (dit laatste is mogelijk indien u langer dan een jaar gehuwd bent) kunt u het verhaal op de bezittingen van uw echtgenoot of echtgenote uitsluiten of beperken.

De maatschap

De maatschap is een samenwerkingsvorm tussen een of meer personen (maten) met het doel de inkomsten onder die personen te verdelen. De maatschapsvorm wordt vaak gekozen door vrije beroepsoefenaren zoals advocaten, accountants, artsen en fysiotherapeuten). De aansprakelijkheid van de maten is te vergelijken met die van de ondernemer met een eenmanszaak.

De vennootschap onder firma

De vennootschap onder firma (VOF) is een samenwerkingsvorm tussen twee of meer personen of rechtspersonen (vennoten of firmanten genaamd) die onder gemeenschappelijke naam een bedrijf uitoefenen. De grondslag voor deze gezamenlijke bedrijfsvoering is het firmacontract. Dit contract hoeft niet door een notaris te worden opgesteld. De samenwerking houdt in dat dat ieder van de vennoten kapitaal en/of arbeid en/of goederen inbrengt met de bedoeling het hierdoor ontstane resultaat (winst of verlies) met elkaar te delen.

De vennoten zijn hoofdelijk aansprakelijk. Als de vennootschap haar verplichtingen niet nakomt is iedere vennoot met zijn privévermogen voor 100% aansprakelijk, ook als deze door een andere vennoot zijn aangegaan. Net zoals bij de eenmanszaak kan het verstandig zijn door de notaris huwelijkse voorwaarden te laten opstellen. De VOF heeft een zogenaamd afgescheiden vermogen. Dit houdt in dat de privéschuldeisers van een vennoot geen verhaal hebben op het vennootschappelijke vermogen van de overige vennoten.

De commanditaire vennootschap

De commanditaire vennootschap (CV) is net als de VOF een samenwerkingsvorm tussen twee of meer personen of rechtspersonen. Bij de CV zijn er echter twee soorten vennoten: beherende vennoten en stille (commanditaire) vennoten. Stille vennoten zijn slechts financieel bij de onderneming betrokken. Zij mogen niet namens de CV naar buiten treden.

Beherende vennoten zijn (net als de vennoten van een VOF) privé hoofdelijk aansprakelijk voor 100% als de vennootschap haar verplichtingen niet nakomt. Commanditaire vennoten zijn in beginsel slechts aansprakelijk voor het vermogen dat zij in de CV hebben gestoken. Als zij echter tegenover derden de indruk wekken beherend vennoot te zijn, kunnen zij wel volledig aansprakelijk worden gesteld.

De besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid

Deze rechtsvorm wordt ook wel aangeduid met BV. De BV is een rechtspersoon met een in aandelen verdeeld maatschappelijk kapitaal. Omdat de BV een rechtspersoon is, is de BV zelfstandig drager van rechten en plichten en kan dus kopen en verkopen, huren en verhuren. De BV wordt als ondernemer gezien en de directeur is in dienst van de BV en handelt namens de BV.
Schuldeisers van de BV kunnen zich slechts verhalen op het vermogen van de BV. Het privévermogen van alle betrokken personen zoals de directeur(en) en commissarissen is dus in beginsel beschermd tegen aansprakelijkheid voor schulden van de vennootschap. Onder de anti-misbruikwetten kunnen zij echter onder bepaalde omstandigheden (bijvoorbeeld faillissement) wel persoonlijk aansprakelijk gesteld worden voor schulden van de BV.
Het oprichten van een BV moet bij notariële akte. In de oprichtingsakte worden de statuten van de vennootschap vastgelegd. Verder moet de minister van Justitie voor de oprichting een zogenaamde verklaring van geen bezwaar verlenen.
Het minimum in te bregen kapitaal van de BV is EUR 18.550. De aandeelhouders van de BV (meestal de oprichters) moeten de aandelen in de BV tot dit bedrag volstorten met geld, of door inbreng van goederen of een bestaande onderneming. Het minimum bedrag dat volledig dient te worden volgestort is EUR 6.150. De BV dient te worden ingeschreven in het Handelsregister.

De BV (en NV) is verplicht jaarstukken op te stellen en openbaar te maken bij het Handelsregister. De eisen die de wet hieraan stelt, hangen af van de grootte/omvang van de onderneming.

De naamloze vennootschap

Deze rechtsvorm lijkt sterk op de BV. De naamloze vennootschap (NV) is net als de BV een rechtspersoon en dus zelfstandig drager van rechten en plichten. Het heeft een in overdraagbare aandelen verdeeld maatschappelijk kapitaal.
Ten aanzien van de aansprakelijkheid gelden voor de NV dezelfde regels als voor de BV.
Bij de oprichting moet een minimaal kapitaal van (momenteel) EUR 61.500, in de vennootschap worden gestort.